Systemisch en (klassen)opstelling

‘Your playing small
does not serve the world.’

Marianne Williamson

Verbindingen of relaties kunnen stagneren ofwel geblokkeerd zijn, meestal door een ingrijpende gebeurtenis (ergens in het systeem) in heden of verleden. Dit herken je als de communicatie stroef verloopt – ruzie of discussies tussen personen en in teams of groepen – en het niet meer vanuit flow beweegt. Er is onrust in een persoon en weinig verbinding in een groep zoals in een schoolklas of organisatieteam. Vaak kost het contact maken met iets of iemand veel moeite, het kost veel energie en levert weinig op. Ofwel de uitwisseling tussen geven en nemen is uit balans. Meestal speelt dit zich af tussen twee of meer mensen. Ook kan het gaan over een persoon en de verbinding met iets (groters), met een organisatie of zelfs de wereld. Het probleem is ergens een oplossing voor en houdt het ongewenste gedrag in stand. Dit herken je dan vaak als een destructief en hardnekkig patroon dat terug blijft komen, ook al ben je er nog zo hard met je hoofd mee bezig geweest.

In een opstelling kun je meestal op een krachtige manier voelen en ervaren wat eerder nog niet gezien kon worden. Een opstelling – ook wel familieopstelling of organisatieopstelling genoemd – laat (in het veld) zien wie of wat in verbinding staat met de vraag of het probleem. Het is een representatie van datgene wat gezien of gehoord wil worden dat in verbinding staat met een persoon en zijn of haar (familie- of organisatie)systeem. In het onderwijs spreek je ook wel van een klassenopstelling waarbij je met de leerlingen en de leerkracht werkt. In een opstelling met poppetjes of representanten wordt het onbewuste wat onder het patroon/gedrag ligt zichtbaar en dus bewust gemaakt. Waardoor je het probleem(gedrag) kunt zien als oplossing; daarmee sluit je in wat er is en kun je vanuit een ander breder perspectief kijken wat er nodig is om een alternatief gedrag te ontwikkelen. Hiermee doorbreek je ook het oude en destructieve patroon. Er ontstaat vaak al meteen een betere verbinding en het gevoel van veiligheid neemt toe, het is immers herleidbaar waar een bepaald gevoel en gedrag vandaan komt.

‘Om te groeien moet ik mij schuldig maken’
Om los van patronen te komen moet je soms dingen doen die anderen niet leuk vinden. Els van Steijn (‘De fontein’)

Systemische blik in het onderwijs met een klassenopstelling

Wil je meer zicht op de dynamiek en onderlinge verhoudingen in de klas?
Voelt iedereen zich veilig? Weet je dat zeker? Vaak speelt er meer dan je aan de oppervlakte ziet. Misschien wil je de verbinding in een nieuwe groep versterken, of vermoed je dat sommige leerlingen zich buitengesloten voelen, niet lekker in hun vel zitten of weinig contact maken.

Wat als je met een systemische blik kijkt naar de verhoudingen in de klas? Zo krijg je inzicht in wat er écht speelt – ook wat eerder verborgen bleef. De systemische benadering richt zich op het zien van de klas als een geheel systeem waarin iedereen (leerlingen en leerkrachten) en alles met elkaar verbonden is en elkaar beïnvloedt. Zo vormt een klas weer een systeem met anderen klassen en personeel (de school) die op zijn beurt ook weer verbonden is met de ouders ofwel het familiesysteem van de leerlingen.

Tijdens een klassenopstelling (een tafelopstelling met poppetjes) plaatsen leerlingen en leerkracht zichzelf op tafel en delen wat ze voelen en waarnemen. Zo ontstaat een uitwisseling die inzicht geeft in ieders plek, rol en behoefte – en meer begrip creëert voor elkaar. Deze inzichten versterken de verbinding en brengen beweging in de hele klas. Het resultaat: een prettig en veilig leerklimaat. Een beeld zegt meer dan 1000 woorden…

In de praktijk helpt een klassenopstelling bij situaties als deze:

• Versterken van groepscohesie en positieve groepsnorm (preventief)
• Onrust in de klas
• Zorgen over het (leer)klimaat in je klas
• Kinderen voelen zich niet veilig om vragen te stellen in de klas
• Apenrotsgedoe onder jongens
• Meidenvenijn
• Kinderen zitten niet lekker in hun vel
• Klagende vakcollega’s
• Spanning en/óf strijd tussen leerlingen/groepjes

Een traject met een klassenopstelling bevordert en versterkt de sociale veiligheid in de klas. Het is een krachtige aanpak die zorgt voor meer eenheid, waardoor leerlingen zich veiliger voelen, zichzelf durven zijn en zich gezien weten. Dit heeft ook een positief effect op het leren. Opstellingen brengen verstoringen aan het licht én werken preventief. In klassen waar het goed loopt, versterken ze juist de groepscohesie.

Voor meer informatie, zie ook www.gedoeindeklas.nl 

‘We kunnen heel veel ontdekken als we weten dat we sommige dingen nog niet weten.’ Gabor Maté

‘Mijn vraag ging over: Hoe komt het dat ik mijn lat vaak zo hoog leg? Via de familieopstellingen kwam naar voren wie direct hierbij betrokken was en wat mij zou kunnen helpen. Het laatste was PLEZIER, gerepresenteerd door een iemand.’

Marieke